PDA puberteit survivaltips

Echt waar? Ik zit met mijn handen in het haar. Vertel!! Begin maar gelijk aan het einde, ik wil weten wat ik kan doen. Wat zijn die PDA puberteit survivaltips?

Geen gedragsprobleem

Laat ik dan maar meteen de knuppel in het hoenderhok gooien. Ik schrijf dit blog, omdat ik geen flauw idee heb wat ik nog kan doen om grensoverschrijdend gedrag en absolute controle door mijn puberende dochter te laten afnemen. Er is sprake van fysieke agressie, obsessieve controle met betrekking tot haar omgeving (denk aan de adem en aanwezigheid van mij en haar broertjes en zusjes niet kunnen verdragen) en in zekere zin een algehele afwijzende houding ten opzichte van andere mensen.

Er bestaan vier categorieën waarin zij haar omgeving plaatst: ze kan iemand absoluut niet lijden (mijn gefilterde nettere omschrijving van: mensen die kunnen doodvallen), mensen zijn per definitie irritant, maar als ze uit haar buurt blijven, dan gaat het, mensen zijn per definitie irritant, maar nog net te doen, en de categorie hond & paard.

Ik mag haar niet aanraken en het liefst ook alleen iets zeggen als zij daar zelf om vraagt en dat opzoekt. ’s Nachts moet ik naast haar komen liggen, omdat alleen slapen het laatste anderhalf jaar niet meer lukt. Niet omdat ze dat zo wil, maar omdat ze niet anders kan, en daarin wordt heel zichtbaar dat we het hier niet hebben over een gedragsprobleem.

Internaliserende PDA

Voor de puberteit was ze een vrolijk en rustig meisje, met een passie voor paarden en knuffelen vond ze heerlijk. Ik noemde haar altijd mijn zonnestraal. Opgewekt en vrolijk ging zij haar eigen weg. Met externaliserende PDA ben ik bekend; haar oudste zus past in dat profiel. Internaliserende PDA kende ik niet. Totdat deze vrolijke dame in de dop 11 jaar werd.

Het duurde niet lang en ze viel uit op school. Ze begon zich te laten horen en ging vol in de weerstand op elk vlak. Niet meer in bad, niet meer naar school, ze wilde niet meer bij ons aan tafel eten en maakt nu haar eigen eten klaar (zeer beperkte keuze in eten). Alles is vies en mensen zijn per definitie irritant, vooral die met kort haar. Zelfreflectie is minimaal, haar eigen aandeel zien compleet afwezig en het kunnen invoelen in de ander iets van een andere planeet. Begrenzen is absoluut nodig en volstrekt onmogelijk.

Klinkt als…

Ik weet best wel hoe dit klinkt, een verwend kind dat in alles haar zin krijgt en zonder begrenzing een heel familiesysteem ‘terroriseert’. Shame on me als moeder dat ik daar ruimte voor geef. En daar zit ‘m nu net. Die geef ik niet, niet op die manier, deze ruimte wordt genomen. Omdat zij dat nodig heeft. Grenzen worden absoluut benoemd en aangegeven; zij gaat alleen een andere weg in het omgaan daarmee. Het is ook niet afdwingbaar.

Haar behoefte aan controle om het leven voor haar op dit moment draagbaar te maken, houdt tegelijk in dat onze ruimte als gezin heel klein wordt. Mijn dochter weet precies wat zij nodig heeft en reguleert haar emoties en prikkels exact zoals dit voor haar het beste werkt. Ik gooi roet in het eten door met verwachtingen te komen, al zijn ze onuitgesproken en inherent aan het samen mens zijn.

De vraag is niet ‘hoe stop ik dit gedrag’, de vraag is eerder ‘hoe kan ik de omgeving zo vormgeven, dat er genoeg ruimte is voor de behoefte van zowel mijn dochter als de andere kinderen’. En dan ook kunnen accepteren dat dat ook niet altijd werkt. Het is een leerproces voor haar om te leren omgaan met al wat haar triggert en het is een leerproces voor mij dat dit dus niet verloopt op de manier die ik voor ogen had. Die weg begeeft zich buiten de gebaande paden en soms dus ook over gevaarlijk terrein. Hoe behoud ik daarin de verbinding en mag ik haar voorzichtig begeleiden richting een veiligere weg? Dat is mijn uitdaging.

Radicale acceptatie

We hebben er denk ik allemaal al wel eens van gehoord: radicale acceptatie. Radicale acceptatie van wie mijn dochter is, dat PDA is wat het is, ik dacht dat ik dat nu wel onder de knie had. Co-regulatie, declaratief taalgebruik, geweldloze communicatie, noem het maar op. Allemaal hartstikke goed, maar dat werkt dus voor geen meter op het moment dat mijn dochter in de vecht/vluchtreactie schiet. Niet in de puberteit; als kind ging dat echt best goed, maar nu haar brein mij als moeder als gevaar voor haar autonomie ziet, in het proces van de puberteit en de ontwikkeling naar zelfstandigheid, is alles wat ik doe, zeg of laat soms een trigger .

Op het moment dat ik dan begrens, bijvoorbeeld wel even mijn boterham verder smeer als zij de keuken binnenkomt en de keuken leeg wil of als ik met mijn zoon een aflevering van iets wil kijken en zij vindt dat hij boven moet blijven, wordt onze ruimte zo ontzettend klein dat ik claustrofobische neigingen krijg en ons thuis als een gevangenis met zeer specifieke restricties begint aan te voelen. Als ik dan aangeef dat dit echt niet kan, zegt zij: “Ja hoor, dat kan ik wel, dat zie je toch. Laat me gewoon met rust, het is mijn leven en ik bepaal zelf wel wat ik doe.” En zo is het voor haar.

En gelijk heeft ze. Ik kan niet het huis afbreken en haar pijn doen om bij die dvd’s te komen die ze vervolgens uit de woonkamer heeft gehaald, zodat ik niet kan kijken met mijn zoon. Agressie dwingt wel degelijk gedrag af dat voor haar wenselijk is. Die strijd win je niet.

Wat wel?

Maar wat dan wel? Ik heb besloten te kijken naar wat wel kan. Ze gaat nu naar school, ze eet op haar kamer, ze wast haar haar op haar eigen manier, ze gaat om met andere meisjes op haar school, rijdt paard, ze speelt soms een spelletje mee, houdt erg veel van haar hond, ze poetst haar tanden af en toe, ze zoekt me op om te vertellen hoe haar dag is geweest of wat ze moet reageren op een appje van iemand, ze heeft nu haar eigen bankrekening voor haar zakgeld en kledinggeld en gaat soms al zelf of met klasgenootjes naar een winkel. De afwasmachine is kapot en zij heeft haar eigen bestek en borden etc. in een eigen keukenkastje gezet en wast deze uit zichzelf af.

De ontwikkeling van een puber binnen het PDA-spectrum verloopt net zo atypisch als die van een kind met PDA. Dat blijft onmogelijk te sturen; je kunt er alleen in meebewegen. En dat kan dus ook grensoverschrijdend zijn.

Ik ben niet de enige die begrensd. Zij begrenst ook. Ze kan dat niet formuleren zoals u en ik dat kunnen (en ook soms de plank misslaan). Ze overwint al zo ontzettend veel om alles te doen wat wel goed gaat; thuis is het op, daar kan niets bij. En wat krijgt ze? Een huishouden met een moeder en broertjes en zusjes die nog meer prikkels op haar afvuren. Natuurlijk kan dit gedrag absoluut niet. Deze constatering werkt alleen niet. Want op dit moment is het wel wat er is.

PDA puberteit survivaltips

Deze blog gaat over survival tips. Dat is dan ook exact wat het is; het is een survivalmodus die we op deze momenten nodig hebben. Niet constant, maar wel op die momenten. Waar het reptielenbrein het gedrag van onze kinderen stuurt, hebben wij onze survivalkit nodig om hier op een zo goed mogelijke manier met elkaar doorheen te komen.

Het is niet eerlijk, nee. Mijn zoon zou gewoon die aflevering met mij moeten kunnen en mogen kijken. Dat staat buiten kijf. Tegelijk kan dat dus niet. Ja, op zaterdag volgens mijn dochter. Wat ik wel kan doen, is op dat moment iets anders met mijn zoon doen, want gaat het nu echt om die aflevering? Ja, tuurlijk is dat leuk en dat wilden we graag samen doen, maar we kunnen ook samen een spelletje doen. Niet eerlijk, nee. Maar dat kan wel.

Mijn survivaltip? Kijk naar wat wel kan en laat het waardeoordeel los van wat niet kan. Ook dit is een fase. Blijf in verbinding, ook als dat loslaten betekent.

Vind je dat we goed werk doen?  Wil je ons steunen?  
Kijk via STEUN ONS! hoe je dat kan doen.